Glass Thermos / Vacuum Flasks काचेचे थर्मास

 Glass Thermos / Vacuum Flask                                 काचेचे थर्मास

      

        What are thermos / vacuum flasks ?
         थर्मास काय आहे ?

         थर्मास किंवा व्हॅक्यूम फ्लास्क म्हणजे असे एक पात्र किंवा साठवणुकीचे भांडे की ज्यामध्ये आपण एखादा पदार्थ, काही काळासाठी , गार किंवा गरम राहण्या करिता ठेऊ शकतो. यासाठी ना विजेची गरज लागत आणि ना कोणती क्रिया - प्रक्रिया करावी लागते. या भांड्यात ठेवलेले पदार्थ आजूबाजूच्या तापमानापेक्षा जास्त गरम किंवा थंड राहतात, काही काळाकरीता. हे थर्मास किंवा व्हॅक्यूम फ्लास्क दोन पदरी असतात म्हणजे थर्मास च्या बाहेरील भाग व आतील भाग यांच्या मध्ये रिकामी जागा असते. थर्मास चे तोंड अशाप्रकारे सील केलेले असते की या रिकाम्या जागेत हवा जात नाही व निर्वात पोकळी तयार होते. म्हणून याला व्हॅक्युम फ्लास्क म्हणतात. या निर्वात पोकळी मुळे बाहेरील तापमानाचा थर्मास मधील पदार्थाच्या तापमानावर परिणाम कमी होतो. अशाप्रकारच्या काचेच्या थर्मास विषयी आज आपण जाणून घेणार आहोत. 

        Glass thermos/vacuum flasks 
         काचेचे थर्मास

        काचेच्या थर्मास मध्ये, थर्मासच्या आतील भाग काचेचा तर बाहेरील भाग प्लॅस्टिकचा असतो. प्लॅस्टिकच्या भांड्यामध्ये काचेचे भांडे किंवा बाटली किंवा त्याला बल्ब देखील बोलतां येईल , अशा पद्धतीने बसविलेले असते की काचेचे व प्लॅस्टिक भांड्याचे तोंड एकमेकांना व्यवस्थित जुळून येईल. हे तोंड पुन्हा रबर किंवा सिलिकॅान रिंग ने घट्ट केलेले असते की ज्यामुळे बाहेरील हवा काच व प्लॅस्टिक मधील मोकळ्या जागेत जात नाही. त्यामुळे बाहेरील हवेचा प्रत्यक्ष संपर्क थर्मास मधील पदार्थाशी येत नाही , व त्याचे तापमान बराच वेळ आहे तसेच राहू शकते. काच व प्लॅस्टिक हे दोन्ही उष्णतारोधक आहेत. वातावरणातील तापमानाचा थर्मास मधील पदार्थावर होणारा परिणाम रोखण्यास ते मदत करतात व आतील पदार्थ जास्त वेळ गरम किंवा थंड राहतो. 

         ही काचेची बाटली किंवा भांडे किंवा बल्ब फार जाड काचेचा नसतो. आपल्या नेहेमीच्या इलेक्ट्रिक बल्ब पेक्षा थोडा जाड असतो, एवढेच. या काचेच्या बाटलीचा बाह्य भाग संपूर्ण पणे चंदेरी मुलामा देवून बनविलेला असतो. याचा फायदा असा होतो की रेडिएशन मुळे निर्माण होणारी उष्णता रोखली जाते. वातावरणातील इन्फ्रारेड किरणांना रोखण्यास हा चंदेरी मुलामा सक्षम ठरतो. 

        Size and price of thermos 
         काचेच्या थर्मास चे आकार व किंमत

        काचेचे असे थर्मास दोनशे मिलीलीटर ते एक लीटर क्षमतेचे मिळतात. यांची किंमत शंभर रुपये ते पाचशे रुपयांपर्यंत असते. या मध्ये सरळ बाटलीच्या आकाराचे किंवा जग किंवा मग च्या आकाराचे देखील असतात. यांवर केलेल्या डिझाइन मुळे ते अधिक सुंदर दिसतात. 

        Uses of thermos flasks 
         काचेच्या थर्मास चे उपयोग 

        आतमध्ये काच असणारे प्लॅस्टिकचे असे थर्मास आपण गरम किंवा थंड पेय ठेवण्यास वापरु शकतो.  यांचा वापर चहा, कॅाफी,सरबत,ज्युस व इतर पेय ठेवण्यासाठी आपण करु शकतो. यामध्ये ठेवलेले पेय साधारणत: आठ तासांपर्यंत आहे त्या तापमानावर राहू शकते.फक्त एवढेच आहे की थर्मास कमीत-कमी वेळा उघड-बंद करणे. बाहेरील हवा थर्मासच्या आत गेली नाही तर थर्मास मधील पदार्थ जास्त वेळ आहे त्या तापमानावर राहिल. 

        Why glass thermos flasks are best ?
         काच असणारे थर्मास का वापरावे ? 

        काचेच्या भांड्यांवर कोणत्याही खाद्य पदार्थांची रासायनिक क्रिया होत नाही. यादृष्टीने काचेची भांडी स्वयंपाकघरात सर्वात सुरक्षित मानली जातात.काच असणाऱ्या थर्मास मध्ये ठेवलेल्या पदार्थावर काचेचा काही दूष्परीणाम होत नाही. पदार्थांच्या नैसर्गिक जीवनसत्वांचा काचेमुळे ऱ्हास होत नाही. बराच वेळा नंतरही पदार्थांचा स्वाद टिकून राहतो. खास करुन थंड सरबत व ज्युसेस काही काळ थंडच व स्वादिष्ट ठेवण्यास आपण या थर्मास चा वापर करु शकतो. गरम चहा - कॅाफीच्या चवीत व तापमानात बराच वेळे नंतर ही फारसा फरक पडत नाही. 

    Why thermos flasks not suitable for hot milk ?
     थर्मास मध्ये गरम दूध ठेऊ शकतो काय ?

     फक्त अडचण एकच आहे की ,गरम दूध दोन- तीन तासांनंतर नासू शकते.दूध नासण्याचे कारण हे त्यातील बॅक्टेरीया असतात. थर्मास मध्ये ठेवलेले दूध आहे त्यांच तापमानावर बराच वेळ राहते पण या एकसमान उष्ण तापमानात बॅक्टेरीयांची मोठ्या संख्येने वाढ होते व ते दूध नासविण्यास कारणीभूत ठरतात. 

       Precautions while using glass thermos flasks 
       काचेच्या थर्मास ची निगा  

       काच असणारे हे प्लॅस्टिकचे थर्मास काळजीपूर्वकच हाताळावे लागतात. या थर्मास मधील काच फार मजबूत नसते. धक्क्यामुळे किंवा हातातून निसटल्यामुळे देखील आतील काच फुटू शकते. हलक्या हाताने व मऊ बाटली ब्रशचा वापर करुन हे स्वच्छ करु शकतो. धुताना घासणीचा वापर करणे टाळावे कारण प्लॅस्टिकवर स्क्रॅचेस येतात. 

        How to change thermos flasks glass 
         थर्मास ची काच कशी बदलतां येईल ?

        सर्व गोष्टींची काळजी घेतली तरी यांतील काच फुटू शकते. ही काच आपण बदलू शकतो. याप्रकारचे थर्मास खालून म्हणजे त्यांच्या बुडातून उघडतां येतात. थर्मास वरच्या बाजूला घट्ट पकडून त्याचा खालील भाग फिरविला की सहजी निघून येतो. पण फक्त फूटलेली काच काढण्या करिता थर्मास अशा पद्धतीने उघडावा. साफ करण्यासाठी कधीही अशाप्रकारे उघडू नये. कारण आतील काचेला ओरखडा देखील आला तरी गार-गरम रहाण्याच्या वेळेत फरक पडू शकतो. 

          नुसती काच आपल्याला गृहोपयोगी वस्तू विकणाऱ्या दुकांनांत मिळू शकते. परंतु आजकाल फारच कमी दुकानदार अशी सेवा देतात. याचे कारण असे आहे की , १)काच असणाऱ्या थर्मास चा वापर फारच कमी झाला आहे. २)थर्मासचे अनेक आकार व साइज आहेत व प्रत्येकाची काच त्याप्रमाणे वेगवेगळी असते. ३) तुट- फूट होण्याच्या शक्यतेने काचांची साठवणूक करणे शक्य होत नाही. ४) काचेची किंमत थर्मासच्या निम्म्या किमती पेक्षा जास्त असू शकते. थोडक्यात तीनशे रुपयांचा थर्मास फुटला तर त्याच्या फक्त काचेसाठी जर दीड-दोनशे रुपये  खर्च करावे लागले तर ते जास्त वाटतांत. ५) मिल्टन , सेलो सारख्या कंपन्यांच्या थर्मास ची काच बदलून मिळू शकते परंतु या कंपन्यांची सर्वीस सेंटर काही ठराविक ठिकणीच आहेत. या सर्वांमुळे नवीन थर्मास घेणे अधिक सोयीस्कर वाटू शकते. 

            टिप : आतून काच असणारा थर्मास सर्वात आरोग्यदायी आहे परंतु तो वेळच्या-वेळी काळजीपूर्वक  स्वच्छ करणे जरूरी आहे. 

           असो,या लेखांत काचेच्या थर्मास विषयी आपण संपूर्ण माहिती घेतली आहे. लेख आवडला असल्यास आपल्या paisevasool18 ब्लॅागला फॅालो करा. आपले विचार कॅामेंट मध्ये लिहा.